Tháp Pô Klong Garai (còn được hotline là Tháp Pô Klông Giarai, tháp Pô Klaung Garai, PoKlaun Garai, tháp Bửu Sơn), ở trong phường Đô Vinh, tp Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh giấc Ninh Thuận.

Bạn đang xem: Tháp chàm pôklông garai


*

Theo truyền thuyết thần thoại của bạn Chăm, tháp Pô Klaung Garai được Chế Mân (vua Jaya Simhavarman III) cho thi công để bái Pô Klaung Garai - vị vua có không ít công trạng đối với người chăm trong vấn đề chống giặc nước ngoài xâm, khai mương, đắp đập làm cho ruộng đồng tươi tốt… cũng chính vì lẽ đó mà ông đang được người Chăm coi như 1 vị vua - về tối thượng thần (Shiva) cùng được thờ cúng trong tháp Pô Klong Garai cho nay.

Tháp Pô Klong Garai gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Panduranga - vùng đất cực Nam của vương quốc Chămpa xưa, nay thuộc địa bàn những tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Dựa vào bia ký, phong thái kiến trúc, nghệ thuật và thẩm mỹ trang trí, cùng hiện vật đính với di tích lịch sử và một vài tư liệu khác…, có thể tin rằng, trên vị trí thường tháp hiện thời từng tất cả một thường tháp bái Siva (?), được kiến thiết từ gắng kỷ XI, tiếp nối được chuyển trở thành tháp bái vua Pô Klong Garai (kết hợp với Siva). Tức là, tháp Pô Klong Garai hiện thời có thể được xây cất trên nền tang hoặc được tu bổ, tôn tạo trên đại lý của một ngôi tháp cũ vào khoảng vào cuối thế kỷ XIII - vào đầu thế kỷ XIV. Đây là 1 trong vấn đề hết sức lý thú, bắt buộc được liên tiếp nghiên cứu với giải mã. Mặc dù nhiên, cùng với đối tượng chính là tháp Pô Klong Garai thêm với tác dụng thờ Pô Klong Garai, cửa hàng chúng tôi tạm xác định, ngôi tháp hiện thời có niên đại vào khoảng vào cuối thế kỷ XIII - vào đầu thế kỷ XIV.

Di tích nơi trưng bày trên khu đất có tổng diện tích s 86.969,3m2(khu vực đảm bảo an toàn I: 1.571,5m2, quanh vùng bảo vệ: II 8.5397,8m2). Vào phạm vi di tích lịch sử hiện nay, ngoài các hạng mục sân, vườn, tường rào, con đường nội bộ, cổng (cổng vào di tích lịch sử và cổng phía Đông), tổ hợp công trình xây dựng phục vụ du ngoạn - văn hóa, phong cách thiết kế phụ trợ, miếu thờ, phế tích con kiến trúc…, còn 3 phong cách thiết kế gốc tương đối hoàn chỉnh, bao gồm tháp trung trọng tâm (KaLan), tháp cổng (Gopura) với tháp nhà.

1. Tháp trung trọng tâm (KaLan)

Là tháp thờ chính, được kiến thiết trên địa chỉ trung vai trung phong ngọn đồi, tất cả quy mô bự nhất, nhích cao hơn 20m, bình đồ mặt bằng hình vuông, form size 10,5 x 10,5 m.

Đế tháp là một khối vỏ hộp xây gạch, dáng vẻ như một bệ thờ, thắt ở khoảng tầm giữa, với rất nhiều ô hộc chìm phân bố đăng đối. Dưới chân cột có các khối ốp trang trí hình tròn trụ thon, phía trên đỡ khối xây hình mũi lao nhọn, áp vào chân cột. Cửa ra vào lòng tháp mở về phía Đông, vươn khỏi thân tháp ko nhiều, cùng với 4 lớp cột cửa xây gạch ốp khối vuông vắn, vượt qua nhô dần ra ngoài. Cột cửa kế bên cùng bằng làm từ chất liệu đá khối ghép lại thành form cửa, cùng với chân cùng đầu nón cột vuông, phương diện đứng cột khắc chữ siêng cổ. Đỡ phía bên trên là mi cửa ngõ bằng gia công bằng chất liệu đá, để trơn ko trang trí. Vòm cửa bao gồm 4 lớp hình mũi lao nhô dần dần ra, diềm những lớp gắn các khối đất sét nung có trang trí họa tiết móc xoắn, uốn cong phía lên đỉnh vòm. Xong đỉnh vòm cửa là viên đá chốt, tạo nên hình tương tự dạng búp sen. Vào vòm cửa ngõ gắn phù điêu tạc hình thần Siva đứng trên bệ, thần gồm có 6 tay, đầu team mũ chóp nhọn, chân khuỳnh, trong tư thế nhảy đầm múa. Cha mặt sót lại là hệ thống cửa giả, được bố trí đăng đối, gồm hai lớp cột cửa ngõ nhô dần ra khỏi thân tháp. Cột được xây gạch ốp dạng khối, phía trên đỡ nhì vòm cửa hình mũi lao nhọn, diềm vòm cửa gắn hình đất sét có hoa văn trang trí - dạng họa tiết hoa văn móc, uốn cong hướng lên đỉnh. Trong vòm cửa gồm gắn phù điêu hình hình ảnh tu sĩ ngồi cầu nguyện trên bệ cúng - đầu nhóm mũ hình khối trụ tròn, nhì tay lẹo trước ngực, hai chân xếp bằng, lòng cẳng chân ngửa. Chân với đầu mũ cột với nhiều lớp gờ loe dần dần ra, phương diện đứng gờ nhằm trơn. Mỗi khía cạnh tường tháp tất cả 5 cột (kể cả cột góc) - dạng cột khối đơn, để trơn không trang trí, giữa những cột là khe nhỏ nhắn chạy dài, với khá nhiều lớp gờ lấn sâu vào tường tháp. ở chính giữa nổi lên dải gờ cao chạy dọc theo thân tháp phân chia đều khoảng cách hai cột. Diềm mái tháp bao gồm nhiều lớp gờ nhô dần ra đỡ lấy cỗ mái. Lớp gờ sát mái được uốn nắn cong thành chén hướng lên trên, khía cạnh gờ tạc hình mẫu thiết kế cánh sen xếp nghiêng kết thành dải vây quanh. Chia cách dải diềm và cỗ mái tháp là những đá điểm góc, với những hình hoa văn uốn xoắn ốc nhiều lớp hướng lên, hay hình số đông tiên cô bé apssara chắp tay tôn kính gắn với trang trí góc diềm mái tháp.

Bộ mái tháp tất cả 3 tầng thu nhỏ dần lên trên. Tầng trên là hình hình ảnh thu bé dại của tầng dưới, phân cách các tầng là hầu như diềm những lớp gờ nhô dần dần ra. Ở tầng 1, tứ góc đều phải sở hữu các tháp góc trang trí. Tháp góc tại đây thể hiện tại khối 1-1 giản, phía bên dưới là khối gạch men xây hình bệ thờ thắt giữa, nhị đầu uốn hướng ra đăng đối, khía cạnh uốn có khắc họa tiết hoa văn cánh sen bên dưới dạng nghiêng, xếp lớp. Phía bên trên là khối trụ 4 mặt thu dần về phía đỉnh. Ở thân tầng 1, bộ mái miêu tả dưới dạng mô phỏng theo thân tháp, với 4 mặt là khối hệ thống cửa đăng đối nhau, mỗi mặt tường tất cả 5 cột, chân cột trang trí hình áp với hình mũi lao nhọn. Cửa bao gồm hai lớp cột nhô dần dần ra, phía bên trên đỡ hai vòm cửa ngõ hình mũi lao nhọn, diềm vòm đính khối đất nung có trang trí. Vào vòm cửa gắn phù điêu tu sĩ ngồi mong nguyện. Tầng 2 với tầng 3 thể hiện giống như như tầng 1, mà lại hình khối được thu nhỏ tuổi dần, tháp góc chỉ với lớp đế mỏng, bên trên đỡ khối trụ 4 phương diện thu nhỏ dần lên và kết thúc bằng tảng đá trụ tròn biểu tượng của Linga. Cột cửa hai lớp phía trên đỡ vòm cửa ngõ hình mũi lao nhọn, vào vòm bao gồm gắn phù điêu tu sĩ ngồi thiền. Cột các tầng chỉ từ cột góc khối trơn. Riêng sinh sống vòm của tầng 3, do size của phù điêu gắn thêm trong vòm không thể nữa, yêu cầu ở phần chấm dứt đỉnh tháp bốn bóc tách góc thêm 4 hình đầu linh vật, trong tư thế đang vươn ra tựa như đá điểm góc. ở vị trí chính giữa đỉnh là cục đá trụ tròn lớn, là biểu tượng của một Linga.

Xem thêm: Cách Làm Ghế Ngồi Được Trong Minecraft, Cách Chế Tạo Bàn Ghế Trong Minecraft

2. Tháp cổng (Gopura)

Tháp có mặt bằng hình vuông vắn và là hình ảnh thu nhỏ của tháp chính, cao khoảng 10m, nằm tại phía Đông tháp thờ chính, mở nhì cửa theo hướng Đông Tây đồng trục với cửa ra vào lòng tháp thờ.

Tháp được xây trên nền một khối gạch ốp khổng lồ. Đế tháp hình khối như bệ cúng thắt giữa, nhưng chiều cao thấp. Tháp mở nhì cửa có liên quan tới nhau đối xứng qua thân tháp, cột cửa ngõ hai lớp xây gạch hình khối nhô dần dần ra, phía trên là tấm mi cửa gia công bằng chất liệu đá, để trơn, đỡ vòm cửa ngõ hai lớp hình cung nhọn, diềm vòm cửa bao gồm gắn những khối đất nung trang trí. Cột góc tháp dạng khối lớn, biểu thị đơn, nhằm trơn ko trang trí. Cột tường tháp “biến mất” và được thay thế bằng khối hệ thống cột cửa ngõ nhô ra, làm cho sự thanh thoát mang lại khối hình thân tháp. Diềm mái gồm nhiều lớp gờ nhô dần ra, riêng biệt diềm gờ uốn nắn cong thành chén bát hướng lên được nhằm trơn không trang trí. Cỗ mái tháp tất cả 3 tầng thu bé dại dần lên trên. Các tầng áp dụng tháp góc trang trí. Tháp góc diễn tả hình khối 4 cạnh thu nhỏ dại dần, những tầng được phân định bởi những hình điểm bằng đất sét có gắn chi tiết trang trí. Tứ mặt những tầng có 4 cửa ngõ đối xứng nhau, cột cửa tất cả hai lớp đỡ bên trên là vòm cửa ngõ hình mũi lao nhọn, trong lòng vòm cửa không tồn tại gắn phù điêu trang trí. Tầng hai với ba cũng khá được thể hiện tựa như và xong đỉnh tháp là khối trụ tròn vươn lên.

3. Tháp nhà

Được kiến thiết phía trước tháp thờ, nằm xế về phía Đông - Nam, là tháp chứa đồ bái trong nghi lễ giỏi còn cho là tháp bái thần Hỏa (thần lửa Anhi). Tháp xuất hiện bằng hình chữ nhật, quay hướng Đông - Tây, nhiều năm 8m, rộng lớn 4m, cao sát 10m. Lòng tháp chia thành hai phòng, mở cha cửa, nhì cửa thông nhau theo trục Bắc - Nam cùng một cửa trở lại hướng Đông.

Tháp được xây bên trên nền gạch lớn, đế tháp thắt giữa, với nhiều lớp gờ nhô ra. Cửa ngõ tháp gồm hai lớp cột khối trơn tuột nhô dần ra, phía bên trên là mày cửa, làm từ chất liệu đá đỡ vòm cửa hai lớp hình mũi lao nhọn, phương diện vòm để trơn. Khoảng tầm giữa các cột là ô chìm vào tầng tháp, với phần nhiều đường gờ giật cung cấp sâu dần, vị trí trung tâm là gờ nổi nhô cao, chạy dọc theo chiều cao cột. Chân cùng đầu mũ cột loe những lớp đỡ bộ mái phía trên, chân không trang trí hình áp. Đầu hồi phía Tây của tháp bộc lộ 3 cột tường, đầu hồi phía Đông xuất hiện hình cung nhọn. Hai đầu hồi này chỉ có khối hệ thống cột góc tháp. Cột tường số đông được biểu hiện ẩn vào form cửa. Diềm mái bao gồm nhiều lớp gờ nhô dần dần ra, uốn cong thành bát hướng lên, để trơn. Phía trên, trong thành đứng khía cạnh diềm tương đối cao, tương khắc tạc phần lớn hình áp kết dải nhô lên. Hình áp gồm đế hình trụ, với 1 khối phía trên đỡ vòm hình mũi lao áp vào tường diềm tháp. Cỗ mái tháp khá đặc biệt, tứ góc mái trang trí tháp góc (thể hiện kiểu như tháp góc trên cỗ mái tháp Cổng). Tháp góc trang trí tất cả 4 tầng, những tầng thu nhỏ dần từ bên dưới lên đỉnh, phân loại tầng là các khối đất sét có gắn thêm trang trí. Dứt là hình khối mặt nhọn. Thân tầng mái thể hiện mặt bằng theo thân tháp hình chữ nhật, tư góc diễn đạt cột góc khối trơn, chân với đầu nón cột loe, dọc chiều nhiều năm thân gồm 5 cột, nhị đầu hồi mỗi mặt 3 cột, với cỗ diềm nhiều lớp gờ nhô ra đỡ bộ mái bụ bẫm phía trên. Bộ mái tháp uốn nắn cong hình yên ngựa, gạch xây mái cuốn cong hình mui luyện, nhì đầu đốc đính thêm hai khối đá uốn cong, diềm đầu đốc gắn các hình đất sét có trang trí. Nhì đầu đốc để trơn ko trang trí…

Trong lòng tháp hiện thời còn nguyện vẹn bệ thờ Yony - Linga, trên Linga còn biểu đạt MuKhaLinga, hình hình ảnh vị vua được thờ. Theo truyền thuyết, đó chính là hình hình ảnh vua PoKlaun Garai đã có hóa thân vào biểu tượng thờ của thần Siva.

Trong di tích lịch sử hiện còn 01 tượng Linga Yoni - Pô Klong Garai; một vài tượng gắn thêm xung quanh những tháp; 01 tượng bò Nandin; 02 bia kí khắc trên cửa ngõ tháp, một bia đá 3 mặt tất cả chữ; 01 bia không hề chữ; 01 tượng Kút phi tần và 1 trụ đá (Linga) ở kế bên vòng thành phía nam giới quần thể di tích. Quanh đó ra, còn một số trong những hiện vật dụng hiện vốn thuộc di tích đang rất được Bảo tàng Ninh thuận bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị.

Vượt qua những đổi mới cố, thăng trầm kế hoạch sử, tháp Pô Klong Garai cùng với các tháp chăm khác luôn xác định được vai trò là chỗ quy tụ, cố kết cộng đồng tộc người, đất nước - dân tộc, bộc lộ được bạn dạng sắc văn hóa tộc fan (có tết riêng biệt của tộc người), góp phần khẳng định tính đa dạng chủng loại văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Giới phân tích đã xếp Pô Klong Garai vào phong thái Muộn, sau những phong cách: Mỹ tô E1 - Hòa Lai - Đồng Dương - Mỹ đánh A1 - Bình Định. Đây cũng chính là nhóm thường - tháp được xây dựng hoàn chỉnh, sau cùng trong tổng thể và toàn diện các phong cách xây dựng tháp Champa. Sự vĩnh cửu của phong cách xây dựng tháp Pô Klong Garai đã góp phần vào sự đa dạng chủng loại phong cách kiến trúc tháp chuyên - một nền phong cách xây dựng đã phát triển đến đỉnh điểm từ thời Trung đại, có sức tỏa khắp và phân phát triển liên tục trong khoảng hơn 10 thay kỷ.

Tại di tích, hằng năm diễn ra nhiều ở văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng của cộng đồng và khách hàng thập phương, nhưng trông rất nổi bật và thú vị được sự thân thiện đặc biệt, chính là lễ Katê - tết của tín đồ Chăm theo đạo Bàlamôn, với nhiều nghi lễ và trò diễn đặc trưng của fan Chăm. Hiện chưa tứ liệu nào khẳng định, liên hoan tiệc tùng Katê/T ết Katê của fan Chăm sống nước ta mở ra từ lúc nào, nhưng chỉ biết rằng, lễ này thường được đồng bào chăm theo đạo Bàlamôn tại 2 tỉnh giấc Ninh Thuận, Bình Thuận tổ chức hằng năm vào ngày 30/6, 01/7 cho 10/7 theo định kỳ Chăm, tương xứng với khoảng thời gian hồi tháng 9, 10 hoặc tháng 11 (Dương lịch), cùng với ngày trước tiên ở trên các đền - tháp; ngày máy hai sinh sống ngôi nhà bình thường của làng; ngày vật dụng ba trong nhà cả sư; từ ngày thứ tư đến hết ngày 10/7 kế hoạch Chăm, thường dành riêng cho các hộ gia đình. Theo quy trình thời gian, đấy là dịp cuối mùa Thu, mùa màng vẫn thu hoạch xong, là lúc lỏng lẻo rỗi, ngơi nghỉ để sẵn sàng bước vào mùa màng tiếp theo. Bởi vì vậy, có thể nhận định, tháp Pô Klong Gia Rai đang trở thành một giữa những vùng “không gian lõi” để tổ chức, liên kết các “vùng văn hóa” có liên hoan tiệc tùng Katê của đồng bào chăm ở Ninh Thuận nói riêng với trong toàn quốc nói chung.